Chùa Sủi (Phúc Lâm Tự) - Gia Lâm, Hà Nội

Xuân BÁch

CLB Hải Phòng học

Chùa Sủi, tên chữ là Phúc Lâm tự, chùa còn có tên gọi Phú Thị tự, Đại Dương tự, Sùng Phúc tự. Chùa tọa lạc tại xã Phú Thị, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, là một trong những ngôi chùa tiêu biểu cho không gian văn hóa tâm linh lâu đời của vùng Kinh Bắc – Thăng Long; một trong những nơi góp phần gìn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân nông nghiệp truyền thống.

Không chỉ là trung tâm sinh hoạt Phật giáo của nhân dân địa phương, chùa Sủi còn là một di tích có giá trị về lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật và văn hóa dân gian. Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại và biến thiên của lịch sử, chùa vẫn giữ được vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Gia Lâm, đồng thời trở thành điểm đến văn hóa – tín ngưỡng có ý nghĩa trong không gian văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Hòa Thượng Thích Thanh Giác cùng Hội viên CLB Hải Phòng hoc

tới Lễ và tham quan Chùa.

1. Vị trí địa lý và bối cảnh hình thành

Chùa Sủi nằm trên địa bàn thôn Phú Thị (xưa gọi là làng Sủi), xã Phú Thị, huyện Gia Lâm – khu vực cửa ngõ phía Đông của Thủ đô Hà Nội. Đây là vùng đất cổ, có lịch sử cư trú lâu đời, gắn với quá trình khai phá, lập làng và phát triển của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng.

Về mặt địa thế, chùa được xây dựng ở vị trí tương đối cao ráo, thoáng đãng, phía trước có khoảng không gian mở, phù hợp với quan niệm phong thủy truyền thống “tiền minh đường, hậu vững chắc”. Sự lựa chọn vị trí này phản ánh tư duy kiến trúc – tâm linh của người xưa, coi chùa là nơi hội tụ linh khí, kết nối giữa con người với thiên nhiên và thế giới siêu nhiên.

Hình ảnh Chùa Sủi.(Sưu tầm)

Theo các tư liệu địa phương và truyền ngôn dân gian, chùa Sủi được hình thành từ khá sớm, có thể vào thời Lý – Trần, giai đoạn Phật giáo phát triển rực rỡ và giữ vai trò quốc giáo. Qua các triều đại Lê, Nguyễn và các giai đoạn lịch sử sau này, chùa nhiều lần được trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn bảo lưu được những giá trị cốt lõi về không gian và tinh thần.

2. Lịch sử hình thành và phát triển

+ Thời kỳ khởi dựng

Mặc dù chưa xác định được chính xác niên đại khởi dựng chùa Sủi, song căn cứ vào phong cách kiến trúc, hệ thống tượng thờ và các dấu tích còn lưu giữ, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chùa có nguồn gốc từ thời trung đại sớm. Đây là giai đoạn Phật giáo gắn bó mật thiết với đời sống xã hội, lan tỏa sâu rộng trong các làng xã đồng bằng Bắc Bộ.

Tên gọi Phúc Lâm tự mang ý nghĩa “khu rừng phúc lành”, thể hiện quan niệm Phật giáo về không gian tu tập thanh tịnh, nơi con người hướng thiện, tích phúc và tu dưỡng tâm linh.

+ Các giai đoạn trùng tu, tôn tạo

Trong quá trình tồn tại, chùa Sủi đã trải qua nhiều lần trùng tu, đặc biệt vào các thế kỷ XVII–XVIII dưới thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn. Các lần tu sửa thường gắn với sự đóng góp công đức của nhân dân địa phương, các dòng họ trong làng và Phật tử thập phương.

Thế kỷ XX, do ảnh hưởng của chiến tranh và điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, chùa từng bị xuống cấp. Tuy nhiên, từ sau thời kỳ đổi mới, cùng với sự quan tâm của chính quyền và cộng đồng, chùa Sủi đã được tu bổ, phục hồi nhiều hạng mục quan trọng, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, vừa góp phần bảo tồn di sản văn hóa.

3. Kiến trúc chùa Sủi

+ Tổng thể kiến trúc

Chùa Sủi được xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc, một dạng thức phổ biến của chùa làng Bắc Bộ. Toàn bộ không gian chùa được tổ chức chặt chẽ, đăng đối, hài hòa với cảnh quan xung quanh.

Các hạng mục chính bao gồm: tam quan, sân chùa, tiền đường, thiêu hương, thượng điện, nhà tổ và các công trình phụ trợ. Mỗi hạng mục đều mang dấu ấn kiến trúc truyền thống, sử dụng vật liệu chủ yếu là gỗ, gạch nung, ngói ta.

Tượng thờ Lý Thánh Tông trong chùa Sủi.

+ Tam quan và sân chùa

Tam quan chùa Sủi được xây dựng theo kiểu truyền thống, gồm ba lối đi, biểu trưng cho “tam giải thoát môn” trong Phật giáo. Kiến trúc tam quan tuy không quá đồ sộ nhưng tạo cảm giác trang nghiêm, là ranh giới chuyển tiếp giữa không gian đời thường và không gian thiêng.

Sân chùa rộng rãi, lát gạch, trồng nhiều cây xanh, tạo môi trường thanh tịnh. Đây không chỉ là nơi diễn ra các nghi lễ, sinh hoạt tập thể mà còn là không gian giao lưu văn hóa cộng đồng.

+ Tiền đường – Thượng điện

Tiền đường chùa Sủi có kết cấu vì kèo gỗ truyền thống, mái lợp ngói ta, các chi tiết chạm khắc mang phong cách dân gian với đề tài hoa lá, tứ linh, mây nước. Thượng điện là không gian linh thiêng nhất, nơi thờ Phật Tam Thế, Phật Thích Ca, Quan Âm Bồ Tát và các vị hộ pháp.

Hệ thống tượng thờ được bài trí theo đúng quy chuẩn Phật giáo Bắc tông, thể hiện trình độ mỹ thuật và tín ngưỡng của các thế hệ nghệ nhân xưa.

4. Giá trị văn hóa – tâm linh

+ Trung tâm sinh hoạt Phật giáo cộng đồng

Chùa Sủi từ lâu đã trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương. Các ngày lễ lớn như Phật Đản, Vu Lan, rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy… thu hút đông đảo Phật tử và nhân dân tham gia.

+ Gắn bó với đời sống làng xã

Không chỉ là nơi thờ Phật, chùa còn gắn bó chặt chẽ với các sinh hoạt văn hóa làng xã: cầu an, cầu mùa, giáo dục đạo đức truyền thống, hướng con người tới lối sống nhân ái, hòa hợp.

5. Chùa Sủi trong bối cảnh bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ của huyện Gia Lâm và Thủ đô Hà Nội, chùa Sủi đứng trước cả cơ hội và thách thức. Việc bảo tồn không chỉ dừng ở tu bổ kiến trúc mà còn cần gìn giữ không gian văn hóa, cảnh quan và giá trị tinh thần của di tích.

Chùa có tiềm năng trở thành điểm đến trong các tuyến du lịch văn hóa – tâm linh của Hà Nội, góp phần giáo dục truyền thống, quảng bá di sản và phát triển du lịch bền vững.

Kết luận

Chùa Sủi (Phúc Lâm tự) là một di tích tôn giáo – văn hóa có giá trị tiêu biểu của vùng Gia Lâm nói riêng và không gian văn hóa Thăng Long – Hà Nội nói chung. Với lịch sử lâu đời, kiến trúc truyền thống đặc sắc và vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng, chùa không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh mà còn là kho tàng di sản cần được trân trọng, bảo tồn và phát huy.

Việc nghiên cứu, giới thiệu và gìn giữ chùa Sủi không chỉ góp phần bảo tồn một di tích cụ thể mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong tiến trình phát triển hiện đại của Thủ đô Hà Nội.

Tài liệu tham khảo.

1/ Ngô Hồng Thái- Khám Phá Chùa Sủi (Phú Thị tự, Đại Dương tự, Sùng Phúc tự) – Viên Ngọc Cổ Kính Huyện Gia Lâm.

https://hanoidep.vn/cong-lang-mieu-nha-quan-nam-tu-liem/

2/ Viện Sử học (2013), Lịch sử Thăng Long – Hà Nội, Tập II–III, Nxb Hà Nội, Hà Nội.

3/ Nguyễn Hữu Mạnh- Chùa Sủi - viên ngọc cổ đất Kinh Bắc

https://laodong.vn/lao-dong-cuoi-tuan/chua-sui-vien-ngoc-co-dat-kinh-bac-1355725.ldo

4/ Chùa Sủi Gia Lâm Hà Nội | Đại Dương Sùng Phúc tự nguồn gốc thế nào?

https://langnghesondong.com.vn/chua-sui/