ESG - Vai trò và giải pháp góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển bền vững Thành phố Hải Phòng

TS. Đặng văn Hưng

CLB Hải Phòng học

Nguyên Chủ tịch Hội Điện tử và Tin học Hải Phòng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, yêu cầu phát triển bền vững đã trở thành xu thế tất yếu của mọi quốc gia và địa phương. Nhu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trở thành yêu cầu tất yếu, ESG (Environment – Social – Governance) đang nổi lên như một khung tiếp cận quan trọng, giúp kết nối mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng quản trị.

Thành phố Hải Phòng, thành phố với cảng cửa ngõ ra biển, có công nghiệp và dịch vụ logistics phát triển trong cả nước đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá lên tầm cao mới, nhưng đồng thời cũng đối mặt với không ít thách thức về môi trường, xã hội và quản trị đô thị. Trong bối cảnh đó, ESG ngày càng được xem là một khung tiếp cận quan trọng, góp phần định hướng quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của thành phố.

Bài viết tập trung làm rõ vai trò của ESG, những thuận lợi và khó khăn, cũng như những cơ hội và thách thức trong triển khai ESG gắn với chuyển đổi xanh và phát triển bền vững tại Hải Phòng. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy việc áp dụng ESG phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố.

1. Tổng quan về ESG và mối liên hệ với phát triển bền vững [5], [6]

ESG là bộ tiêu chí đánh giá mức độ bền vững và trách nhiệm của một tổ chức, doanh nghiệp hoặc địa phương dựa trên ba trụ cột: môi trường (E), xã hội (S) và quản trị (G). Trong những năm gần đây, ESG không chỉ là công cụ quản trị doanh nghiệp mà còn được mở rộng áp dụng trong hoạch định chính sách phát triển địa phương và quốc gia.

Về bản chất, ESG là công cụ giúp cụ thể hóa các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời tạo ra tiếng nói chung giữa chính quyền, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Việc áp dụng ESG không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro môi trường – xã hội mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín của thành phố Hải Phòng trong thu hút nguồn lực phát triển.

2. Bối cảnh chuyển đổi xanh và yêu cầu đặt ra đối với TP. Hải Phòng

Hải Phòng là cửa ngõ giao thương quan trọng của miền Bắc ra biển lớn, với hệ thống cảng biển tạo nên cảng cửa ngõ lớn khu vực phía Bắc, nhiều khu công nghiệp và khu kinh tế trọng điểm. Những năm qua, thành phố đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, mô hình phát triển dựa nhiều vào công nghiệp và dịch vụ logistics cũng làm gia tăng áp lực lên môi trường, hạ tầng đô thị và các vấn đề xã hội.

Quá trình chuyển đổi xanh của Hải Phòng đặt ra một số yêu cầu lớn: Giảm phát thải carbon trong hoạt động cảng biển, công nghiệp và giao thông vận tải; Nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn; Đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế với chất lượng sống của người dân; Nâng cao chất lượng quản trị đô thị, quản trị môi trường và minh bạch thông tin.

Trong bối cảnh đó, ESG có thể đóng vai trò là khung định hướng giúp Hải Phòng chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh hơn, bền vững hơn và phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

3. Vai trò của ESG trong thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững TP. Hải Phòng.

Vai trò của ESG trong thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững TP. Hải Phòng

3.1. Trụ cột môi trường của ESG trong phát triển Hải Phòng

Đối với một thành phố cảng biển cửa ngõ – công nghiệp và dich vụ Logistics như Hải Phòng, trụ cột môi trường của ESG có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc áp dụng các tiêu chí ESG giúp thúc đẩy giảm phát thải trong hoạt động sản xuất, vận tải, dich vụ logistics và xây dựng đô thị.

ESG tạo động lực cho việc phát triển các mô hình cảng xanh, khu công nghiệp sinh thái, sử dụng năng lượng tái tạo, ứng dụng công nghệ sạch và dịch vụ logistics xanh. Đây là những yếu tố then chốt giúp Hải Phòng vừa duy trì vai trò đầu tàu kinh tế, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và hệ sinh thái ven biển.

3.2. Trụ cột xã hội của ESG trong phát triển Hải Phòng.

Chuyển đổi xanh chỉ có thể bền vững khi đi đôi với tiến bộ xã hội. Trụ cột xã hội của ESG nhấn mạnh việc bảo đảm quyền lợi người lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và gắn kết phát triển kinh tế với an sinh xã hội.

Đối với Hải Phòng, việc áp dụng ESG giúp định hướng các chính sách phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm, chú trọng đào tạo kỹ năng mới cho lao động trong quá trình chuyển đổi xanh, đồng thời bảo đảm sự tham gia và hưởng lợi của cộng đồng thành phố Hải Phòng.

3.3. Trụ cột quản trị của ESG trong phát triển Hải Phòng .

Quản trị là nền tảng để ESG được triển khai hiệu quả. Trụ cột quản trị giúp nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả điều hành của chính quyền thành phố Hải Phòng sau sáp nhập.

Trong bối cảnh Hải Phòng đang đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền điện tử, ESG có thể được tích hợp vào hệ thống quản trị đô thị thông minh, giúp nâng cao năng lực giám sát môi trường, quản lý rủi ro và ra quyết định dựa trên dữ liệu số.

4. Một số thuận lợi và khó khăn trong áp dụng ESG tại thành phố Hải Phòng

4.1. Những thuận lợi cơ bản

- Nền tảng chính sách và định hướng phát triển xanh đã được xác lập tương đối rõ ràng. Hải Phòng là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn của Trung ương về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và chuyển đổi số. Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định Hải Phòng phát triển theo hướng “xanh – thông minh – hiện đại”, tạo nền tảng chính trị quan trọng cho việc lồng ghép ESG vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.

- Cơ cấu kinh tế có nhiều ngành, lĩnh vực phù hợp để triển khai ESG. Hải Phòng là trung tâm cảng cửa ngõ ra biển – dịch vụ logistics, công nghiệp chế biến chế tạo, năng lượng, và đô thị hóa nhanh. Đây đều là các lĩnh vực đang chịu áp lực lớn về môi trường, xã hội và quản trị, đồng thời cũng là nhóm ngành được các nhà đầu tư quốc tế yêu cầu cao về tuân thủ ESG. Điều này tạo “động lực thị trường” mạnh mẽ thúc đẩy áp dụng ESG.

- Sự hiện diện của khu vực FDI và doanh nghiệp lớn bảo đảm tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều tập đoàn FDI tại Hải Phòng (trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, dịch vu logistics trong các chuỗi cung ứng, cảng biển) đã và đang áp dụng các bộ tiêu chuẩn ESG, ISO môi trường, báo cáo phát triển bền vững. Đây là “hạt nhân lan tỏa”, góp phần nâng cao nhận thức, chuẩn mực quản trị và thực hành ESG cho chuỗi cung ứng thành phố Hải Phòng.

- Hạ tầng số và cải cách hành chính tạo điều kiện cho trụ cột “G” của ESG.

Hải Phòng là địa phương tiên phong triển khai Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), chính quyền số, dữ liệu mở, cải cách thủ tục hành chính. Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị công – yếu tố cốt lõi của ESG.

3.2. Những khó khăn, hạn chế chủ yếu.

Bên canh những thuận lợi nêu trên, thành phố Hải Phòng còn có những khó khăn, hạn chế nhất định. Đó là:

- Nhận thức về ESG còn chưa đồng đều, đặc biệt trong khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa ( SME). Phần lớn doanh nghiệp tại Hải Phòng, nhất là doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ, vẫn coi ESG là yêu cầu “tăng chi phí”, “mang tính hình thức” hoặc chỉ phục vụ xuất khẩu, chưa xem ESG là công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.

- Thiếu khung hướng dẫn cụ thể và đồng bộ ở cấp địa phương. Mặc dù Trung ương đã có nhiều chủ trương về tăng trưởng xanh, nhưng việc cụ thể hóa ESG thành các tiêu chí, chỉ số đánh giá, hướng dẫn áp dụng phù hợp với điều kiện Hải Phòng còn hạn chế. Điều này khiến doanh nghiệp và các cơ quan quản lý Hải Phòng gặp khó trong triển khai thực tế.

• Hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân lực ESG. Việc áp dụng ESG đòi hỏi

phải đầu tư cho công nghệ sạch, hệ thống quản trị, đo lường, báo cáo dữ liệu môi trường và xã hội. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp thiếu vốn, thiếu chuyên gia ESG, thiếu kỹ năng lập báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế.

• Áp lực môi trường từ mô hình tăng trưởng công nghiệp – cảng biển và dịch vụ . Hoạt động cảng biển, dịch vụ logistics, công nghiệp nặng và đô thị hóa nhanh tại Hải Phòng đang tạo sức ép lớn lên môi trường không khí, nước, đất và hệ sinh thái ven biển. Đây là thách thức lớn trong việc cân bằng giữa tăng trưởng nhanh và yêu cầu ESG.

4. Cơ hội và thách thức.

4.1. Những cơ hội nổi bật

- ESG trở thành “giấy thông hành” để thu hút đầu tư chất lượng cao.

Xu hướng đầu tư toàn cầu đang chuyển mạnh sang các dự án đáp ứng tiêu chí ESG. Việc Hải Phòng chủ động áp dụng ESG sẽ giúp thành phố thu hút dòng vốn FDI xanh, vốn đầu tư bền vững và các dự án công nghệ cao, ít phát thải.

- Nâng cao vị thế cạnh tranh của hệ thống cảng biển và logistics. [1]

Các cảng container xanh, dịch vụ logistics xanh, chuỗi cung ứng bền vững đang trở thành tiêu chuẩn quốc tế. Áp dụng ESG giúp cảng cửa ngõ Hải Phòng nâng cao uy tín, đáp ứng yêu cầu của các hãng tàu và thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM- The EU's Carbon Border Adjustment Mechanism ) được triển khai.

• Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

ESG tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và mô hình sản xuất – tiêu dùng bền vững, từ đó nâng cao chất lượng tăng trưởng của thành phố Hải Phòng.

• Tăng cường quản trị đô thị và gắn kết xã hội.

Trụ cột “S” và “G” của ESG giúp Hải Phòng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, an sinh xã hội, sự tham gia của người dân và tính minh bạch trong quản trị, góp phần xây dựng đô thị đáng sống và phát triển toàn diện.

4.2. Những thách thức đặt ra

Bên cạnh những cơ hội, thành phố Hải Phòng còn gặp phải những thách thức không nhỏ, đó là:

- Nhận thức về ESG chưa đồng đều giữa các cấp quản lý và doanh nghiệp.Trong điều kiện thiếu chuẩn mực và cơ chế giám sát chặt chẽ, ESG có thể bị triển khai mang tính đối phó, hình thức, không tạo ra chuyển đổi thực chất.

• Xung đột ngắn hạn giữa mục tiêu tăng trưởng và chi phí tuân thủ ESG.

Việc đầu tư cho công nghệ sạch và quản trị ESG có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn, gây áp lực cho doanh nghiệp và ngân sách thành phố Hải Phòng nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

• Yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế.

Các tiêu chuẩn ESG, báo cáo phát triển bền vững, kiểm kê phát thải đang liên tục được cập nhật, đòi hỏi Hải Phòng phải nâng cao năng lực thích ứng nhanh chóng, nếu không sẽ bị tụt hậu trong cạnh tranh.

• Phối hợp liên ngành và liên vùng còn nhiều thách thức.

ESG liên quan đồng thời đến môi trường, lao động, tài chính, quản trị, dịch vụ logistics, quy hoạch đô thị… trong khi cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cấp trong thành phố và giữa Hải Phòng với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ còn chưa thật sự hiệu quả.

Trên cơ sở phân tích những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức nêu trên, bài viết đề xuất một số giải pháp sau.

5. Một số giải pháp thúc đẩy ESG gắn với chuyển đổi xanh và phát triển bền vững TP. Hải Phòng.

5.1. Giải pháp về chính sách và thể chế

Thành phố cần lồng ghép các tiêu chí ESG vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch đô thị và chiến lược thu hút đầu tư. Việc xây dựng bộ tiêu chí ESG cấp thành phố, phù hợp với đặc thù cảng cửa ngõ ra biển – công nghiệp – dịch vụ logistics, sẽ tạo cơ sở cho việc triển khai thống nhất và hiệu quả.

5.2. Giải pháp đối với doanh nghiệp

Chính quyền thành phố cần đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc áp dụng ESG, thông qua hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và kết nối với các nguồn tài chính xanh. Khuyến khích doanh nghiệp minh bạch thông tin ESG sẽ giúp nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của Hải Phòng trong thu hút đầu tư chất lượng cao.

Một số giải pháp thúc đẩy ESG gắn với chuyển đổi xanh và

phát triển bền vững TP. Hải Phòng

5.3. Giải pháp về hạ tầng và công nghệ

Đầu tư phát triển hạ tầng xanh, cảng xanh, dịch vụ logistics xanh và ứng dụng công nghệ số trong giám sát môi trường là những giải pháp then chốt. Việc tận dụng các nền tảng số, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản trị ESG ở thành phố Hải Phòng.

5.4. Giải pháp về nguồn nhân lực và truyền thông

Cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý và chuyên gia ESG, đồng thời tăng cường truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng và doanh nghiệp về vai trò của ESG trong phát triển bền vững.

Kết luận

ESG không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là công cụ quan trọng giúp TP. Hải Phòng thực hiện thành công mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Việc áp dụng ESG một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của thành phố sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Trong thời gian tới, Hải Phòng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, qua đó biến ESG thành động lực quan trọng cho phát triển bền vững của thành phố Hải Phòng./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1/ Quyết định 1658/QĐ-TTg năm 2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050.

2/ Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 ( Nghị quyết BCH TW Đảng khóa XII)

3/ Quyết định số 1893/QĐ-TTg ngày 03 tháng 9 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

4/ Công bố Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050

https://soxd.haiphong.gov.vn/tin-quy-hoach/cong-bo-quy-hoach-thanh-pho-hai-phong-thoi-ky-2021-2030-tam-nhin-den-nam-2050-668693

5/ ESG Investing and Sustainable Development. OECD (2020)).

6/ ESG - Động lực phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

https://baochinhphu.vn/esg-dong-luc-phat-trien-ben-vung-trong-ky-nguyen-moi-102250423183218857.htm

7/ Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị.