Đôi điều về kinh tế số những vấn đề đặt ra cho Việt Nam

TS. Đặng văn Hưng

CLB Hải Phòng học

Ngày nay, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp công nghệ số xuất hiện ở bất kỳ đâu trong đời sống, chẳng hạn như các quảng cáo trực tuyến, trang thương mại điện tử, mua bán thực phẩm, thức ăn uống, đặt chỗ trên phương tiện ...online, đây là một dạng của kinh tế số nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Bài viết dưới đây nhằm cung cấp một số thông tin về Kinh tế số là gì; Đặc điểm kinh tế số; Lợi ích phát triển kinh tế số; Xu hướng phát triển kinh tế số của Việt Nam hiện nay và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam.

I.Kinh tế số là gì?

Có nhiều định nghĩa cho kinh tế số:

+ Kinh tế số (Digital Economy) là một nền kinh tế duy trì và phát triển không ngừng dựa trên công nghệ số hiện đại. Kinh tế số còn được gọi là kinh tế Internet (Internet Economy), kinh tế mới (New Economy) hay kinh tế mạng (Web Economy). Nền kinh tế đặc biệt này được cấu thành từ các giao dịch điện tử qua internet. Kinh tế số bao gồm tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ; sản xuất, phân phối, lưu thông hàng hóa, giao thông vận tải, logistic, tài chính ngân hàng....

II. Đặc điểm của kinh tế số

Một số đặc điểm quan trọng của nền kinh tế số là:

a/ Đảm bảo có cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời.

Dữ liệu là một công cụ quan trọng trong kinh tế số để đưa ra quyết định chiến lược, dự đoán xu hướng thị trường và cải thiện hiệu suất kinh doanh.

b/ Khả năng kết nối toàn cầu

Sự phổ biến của internet và công nghệ 4.0 giúp doanh nghiệp và khách hàng kết nối với nhau trên pham vi toàn cầu.

c/ Mô hình kinh doanh linh hoạt, luôn đổi mới.

Kinh tế số thường tập trung vào dịch vụ và trải nghiệm khách hàng. Không chỉ bán hàng hóa, các công ty còn tạo ra giá trị thông qua các dịch vụ kỹ thuật số và tương tác trực tuyến. Mô hình kinh doanh yêu cầu sự linh hoạt và khả năng thay đổi nhanh chóng, phải liên tục đổi mới. Việc quản lý dựa trên nền tảng kỹ thuật số. Điều này cải thiện hiệu suất và tối ưu hóa các hoạt động kinh doanh.

d/ Kiến tạo "lòng tin số". Lòng tin của người tiêu dùng, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ là động lực tăng trưởng bền vững nhất cho kinh tế số. Chính vì vậy cần Kiến tạo "lòng tin số" cho người dân.

Hình ảnh sử dụng QR để thanh toán tại quán Cafe ( ảnh sưu tầm)

III. Lợi ích kinh tế số

Kinh tế số là nền kinh tế với mô hình kinh doanh mới, tạo ra cơ hội việc làm và tăng thêm thu nhập cho người dân. Chất lượng dịch vụ cuộc sống sẽ được nâng cao, vấn đề ô nhiễm môi trường nhờ đó mà được xử lý hiệu quả hơn, tốt hơn.

Cụ thể nền kinh tế số đưa tới một số lợi ích như sau:

Giảm chi phí giao dịch:

Chi phí tiến hành các giao dịch được giảm rõ rệt. VD: trong ngành công nghệ tài chính (Fintech). Một số các giao dịch trước đây cần phải tới chi nhánh ngân hàng để thực hiện thì nay có thể dễ dàng hoàn tất ngay trên điện thoại di động chỉ trong vài giây. Giao dịch mua bán hàng hóa Online dẫn đến giảm chi phí: Thuê mặt bằng, chi phí đi lại, chi phí vận chuyển..

Nâng cao hiệu quả sản xuất

Kinh tế số phát triển, sản xuất được tự động hoá. Khi nền kinh tế số phát triển làm chu kỳ sản xuất được rút ngắn. Đồng thời, chất lượng và mức độ tin cậy cũng được cải thiện. Số lượng tầng lớp phân phối trung gian được giảm xuống, liên kết cung – cầu diễn ra ngay trên các nền tảng kỹ thuật số. Nhờ vậy năng suất tăng lên, hiệu quả sản xuất cũng được nâng cao.

IV. Xu hướng phát triển kinh tế số của Việt Nam hiện nay.

Phát triển kinh tế số được nhiều quốc gia xem như là một xu thế tất yếu của cuộc CMCN 4.0. Trong những năm gần đây, mô hình kinh tế số cũng đang rất phát triển tại Việt Nam, đóng góp rất lớn vào tốc độ phát triển kinh tế chung của cả nước. Đặc biệt nhất là các mô hình cung cấp dịch vụ chia sẻ phương tiện giao thông, chia sẻ nơi lưu trú, mua bán hàng online, ví tiền điện tử, các dịch vụ truyền hình có trả tiền... Đã có nhiều ứng dụng có thể cài trên điện thoại, giúp người sử dụng có thể gọi xe ô tô, xe máy, giao - nhận hàng, đặt vé máy bay, đặt đồ ăn, thuê phòng lưu trú, thuê gia sư, thuê giúp việc, thuê dịch vụ sửa chữa các thiết bị trong gia đình,… thậm chí người dùng cũng có thể kết nối bác sĩ chăm sóc sức khoẻ tại nhà....

Nhận thức tầm quan trọng của nền kinh tế số, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm, sớm có nhiều chủ trương, giải pháp thực hiện Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi sang nền kinh tế số. Các chủ trương này được thể hiện trong các văn bản như:

- Nghị quyết số 52/NQ-TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.

- Nghị quyết số 52-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2025 nền kinh tế số Việt Nam sẽ đạt 20% GDP;

- Quyết định số 749/2020/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.

Đại hội Đảng lần thứ XIII đã nhất trí thông qua Nghị quyết của Đại hội, khẳng định rõ, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thực hiện chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế.

+ Nghị quyết 57-NQ/TW Bộ Chính trị Việt Nam ban hành ngày 22/12/2024 về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, trong đó Việt Nam có quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 50% GDP.

V. Những vấn đề đang đặt ra trong phát triển kinh tế số ở Việt Nam

Việt Nam nằm trong những quốc gia có tốc độc tăng trưởng kinh tế nhanh trong khu vực và thế giới. Kinh tế Việt Nam tăng trưởng liên tục trong vòng hơn 35 năm qua và luôn duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 7%/năm. Dự báo năm 2025 đạt trên 8%. Việt nam cũng là một nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Việt Nam một thị trường với hơn 100 triệu dân, là nền tảng và sức hút lớn thúc đẩy kinh tế số phát triển.

Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, năng động, dễ dàng tiếp thu những kiến thức và kỹ năng mới, trong đó có kiến thức và kỹ năng số, đây chính là một trong những chìa khóa quan trọng để thúc đẩy kinh tế số.

Chính phủ Việt Nam thể hiện rõ quyết tâm, định hướng và nỗ lực hành động mạnh mẽ trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số, trong đó chú trọng xây dựng chính phủ điện tử, chính phủ số. Việt Nam thực sự coi kinh tế số là cơ hội để thúc đẩy phát triển kinh tế, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Vì vậy Việt Nam đang tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo,

Để thúc đẩy phát triển kinh tế số trong thời gian tới, Việt Nam cần quan tâm tới một số nôi dung sau:

- Tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng cứng và mềm cho chuyển đổi số và phát triển nền kinh tế số quốc gia.

- Chú trọng bồi dưỡng, phổ biến, trang bị kiến thức cho đội ngũ doanh nhân Việt Nam và người dân đáp ứng yêu cầu của kinh tế số và xu thế của CMCN 4.0, cũng như thích ứng với hội nhập vào thị trường thế giới trong thời kỳ mới.

- Cần khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, cải tiến kỹ thuật, công nghệ sản xuất, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực và đội ngũ doanh nghiêp nhỏ và vừa. /.

Tài liệu tham khảo.

1/ Rumana Bukht & Richard Heeks (2018), Digital Economy Policy in Developing Countries.

2/ Nghị quyết 57-NQ/TW năm 2019 về chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư của Bộ Chinh trị.

3/ Quyết định số 749/2020/QĐ-TTg. ban hành ngày 22/12/2024 về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”