Giải pháp thiết lập cơ chế liên ngành - Liên cùng trong quản trị địa phương đối với Hải Phòng

TS. Đặng Văn Hưng

LHKHKT Hải Phòng

Mở đầu

Việc sáp nhập tỉnh Hải Dương với thành phố Hải Phòng theo chương trình sắp xếp, bố trí lại đơn vị hành chính cấp tỉnh đặt ra yêu cầu quản trị mới: quản lý một không gian hành chính có quy mô, cơ cấu dân cư và ngành nghề đa dạng hơn; cần một bộ máy công quyền có năng lực điều phối, hoạch định và quản lý vùng; đồng thời cần hệ thống đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phù hợp để đảm bảo hiệu lực và hiệu quả quản lý công. Việc chuyển đổi này không chỉ là sắp xếp tổ chức hành chính mà còn là đổi mới quản trị, tái cấu trúc nhân lực và nâng cao năng lực thể chế để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của thành phố mở rộng.

Bài tham luận nhằm: (i) đánh giá thực trạng nguồn nhân lực quản trị tại Hải Phòng sau sáp nhập; (ii) bài học từ quốc tế; (iii) đề xuất giải pháp Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành–liên vùng nhằm nâng cao năng lực quản trị Hải Phòng.

I. Thực trạng nguồn nhân lực quản trị địa phương ở Hải Phòng sau sáp nhập

+ Quy mô và cơ cấu

Sau hợp nhất, quy mô hành chính, dân số và phạm vi quản lý mở rộng đáng kể — đòi hỏi mở rộng bộ máy quản lý chuyên môn. Thành phố Hải Phòng có 114 phường xã; diên tích 3194,7 Km2; dân số > 4 triệu người. GRDP/ người: 141 triệu.. Phường nhỏ nhất có diện tích 0.98 km2; P. có diên tích lớn nhất 363,92 Km2. Thu nhập bình quân đầu người đạt hơn 63 triệu đồng/năm...

+ Thuận lợi

Hải Phòng có lợi thế sở hữu cơ sở hạ tầng có cả cảng biển nước sâu – sân bay quốc tế - hê thống đường cao tốc - đường sắt lẫn vành đai khu công nghiệp – dich vụ logistic nội địa., trường đại học - cao đẳng có uy tín- nguồn nhân lực trẻ, có nền tảng kỹ thuật và quản trị.

+ Cơ hội : có dòng vốn đầu tư FDI mạnh, dịch vụ logistics phát triển phuc vụ cảng cửa ngõ và có không gian phát triển đô thị biển – ven sông rất phong phú và đa dạng.

Một số sở, ngành đã triển khai chuyển đổi số và chính quyền điện tử, tạo nền tảng cho nâng cao năng lực quản trị dựa trên cơ sở dữ liệu.

+ Hạn chế, và thách thức chính.

Hạn chế:

- Chuyển tiếp thủ tục, khác biệt tiêu chuẩn giữa hai địa phương cũ.

- Chênh lệch năng lực giữa các khu vực trước hợp nhất: năng lực quản trị, trình độ chuyên môn có thể khác biệt giữa các địa phương cũ.

- Khoảng trống năng lực chuyên ngành cấp vùng (ví dụ: quản trị vùng, quản lý hệ thống cảng-logistics, quản lý tài nguyên nông nghiệp kết hợp đô thị, ứng phó biến đổi khí hậu).

- Thiếu khung năng lực chuẩn hóa cho cán bộ trong bối cảnh hành chính mới; chưa có hệ thống đào tạo liên tục, cố vấn (mentoring) và phát triển phù hợp với mô hình vùng.

- Vấn đề sắp xếp, tinh gọn bộ máy và quản trị nhân sự trong tiến trình sát nhập còn có bất cập

Thách thức chính.

-Xử lý tài sản công và tổ chức bộ máy sau sáp nhập

Nhiều trụ sở, tài sản công bị dôi dư, nhưng xử lý thế nào cho hợp lý. Cơ chế chuyển đổi công năng, chuyển quyền quản lý, bố trí lại trụ sở… rất phức tạp. Việc sắp xếp nhân sự cũng dễ nảy sinh tâm tư, so bì, mất đoàn kết nội bộ.

- Khoảng cách lớn giữa yêu cầu quản trị hiện đại và năng lực công chức hiện hữu

II. Kinh nghiệm quốc tế có thể vận dụng.

+ Hàn Quốc - chuẩn hóa đào tạo công vụ

Hàn Quốc thông qua các viện nghiên cứu-đào tạo công (ví dụ KIPA) xây dựng chương trình chuẩn cho các cấp cán bộ, kết hợp hợp tác quốc tế, chương trình huấn luyện chuyên sâu và thực hành, cố vấn (mentoring), chia sẻ kinh nghiệm giữa các địa phương.

+ Nhật Bản - chương trình đào tạo và tham quan thực tế

JICA tổ chức các chương trình đào tạo, học tập liên quan đến quản trị địa phương, chú trọng thực hành và học tập từ thực tiễn của các đô thị/địa phương Nhật Bản, đặc biệt trong quản lý đô thị và phát triển địa phương.

+ Các khuyến nghị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)

OECD đã phát triển các khung năng lực cho kỹ năng công vụ hiện đại, đặc biệt là năng lực số, phân tích dữ liệu, và kỹ năng quản trị đa ngành - những yếu tố then chốt cho chính quyền hiện đại.

III. Đề xuất giải pháp Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành–liên vùng nhằm nâng cao năng lực quản trị Hải Phòng.

Dựa trên bối cảnh, thực trạng và bài học quốc tế, đề xuất đưa ra giải pháp:

Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành–liên vùng.

Lý do phải thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành – liên vùng.

- Sau sáp nhập, “Thành phố Hải Phòng mở rộng” quản lý một không gian hành chính đa dạng bao gồm: đô thị cảng biển – công nghiệp (Hải Phòng cũ), vùng nông nghiệp – làng nghề – đô thị vệ tinh (Hải Dương cũ), hệ thống giao thông liên tỉnh, chuỗi cung ứng – dịch vụ logistics – cảng biển – công nghiệp vùng.

- Nhiều nhiệm vụ không còn nằm trong ranh giới một sở ngành.

Ví dụ: Quy hoạch đô thị gắn với nông thôn và khu công nghiệp găn với nhiêm vụ các Sở Xây dựng, Sở NN&PTNT, Sở Công thương.

Quản lý dịch vụ logistics, cảng biển, đường bộ, đường sắt gắn với Sở GTVT, Sở Công thương, Sở Tài nguyên Môi trường và Hải quan....

Do đó, cần cơ chế phối hợp liên ngành - liên vùng để: tránh chồng chéo, ra quyết định nhanh hơn, đồng bộ chính sách, triển khai dự án vùng hiệu quả hơn.

Chính vì vậy cần thiết lâp môt bộ máy thực hiện cơ chế phối hợp liên ngành – liên vùng. Cụ thể đề xuất:

Thiết lập Hội đồng Điều phối Liên ngành – Liên vùng.

Đây là mô hình nhiều địa phương tiên tiến đang áp dụng (OECD, Nhật, Hàn Quốc).

Hội đồng mang tính chất tổ chức liên ngành, không phải cơ quan quản lý mới.

Hội đồng gồm:

Chủ tịch Hội đồng, Các Phó Chủ tịch phụ trách khối, Giám đốc các sở liên quan, Lãnh đạo các phường, xã trong địa bàn, Đại diện doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia gồm các nhà nghiên cứu, trường đại học, viện quy hoạch, nhằm hỗ trợ phân tích, đánh giá tác động chính sách. …Trong Hội đồng có các nhóm Chuyên đề.

Thẩm quyền: Điều phối chính sách; Xử lý vấn đề liên ngành; Giải quyết điểm nghẽn; Điều chỉnh phân cấp; Tổng hợp báo cáo và giám sát tiến độ.

Nhóm Chuyên đề

Mỗi nhóm chuyên đề có Tổ trưởng và thư ký thường trực.

Vai trò của các nhóm: rà soát văn bản, đề xuất chính sách, soạn kế hoạch liên ngành,

xử lý hồ sơ liên thông, tổng hợp báo cáo gửi Hội đồng Điều phối.

Các nhóm cần có Cơ chế họp định kỳ – báo cáo – phản hồi.

Dưới đây là Sơ đồ cấu trúc Hội đồng Điều phối Liên ngành – Liên vùng

Sơ đồ cấu trúc Hội đồng Điều phối Liên ngành – Liên vùng.

Để Hội đồng Điều phối Liên ngành – Liên vùng cũng như các nhóm Chuyên đề hoạt đông có hiệu quả, thành phố cần có các điều kiện hỗ trợ để phối hợp:

- Cần có CSDL (data base) dùng chung

Phải có Cơ sở dữ liệu dùng chung toàn thành phố kết nối giữa Đông Hải Phòng ( Hải Phòng cũ) và Tây Hải Phòng ( Hải Dương cũ), gồm: CSDL dân cư, đất đai, đầu tư, giao thông, thủ tục hành chính, môi trường, sản phẩm nông nghiệp, công nghiệp, các dịch vụ logistics….

- Cần có Hệ thống quản lý hồ sơ liên ngành.

- Có Kênh trao đổi trực tuyến cấp sở – huyện.

- Xây dựng Quy định trách nhiệm – quyền hạn cũng như cơ chế khen thưởng – kỷ luật…

Kết luận

Sáp nhập hành chính giữa Hải Phòng và Hải Dương tạo ra cơ hội to lớn để tái cấu trúc quản trị và nâng cao năng lực quản trị công thành phố Hải Phòng. Tuy nhiên, thành công phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ cán bộ, khả năng đổi mới thể chế và cam kết đầu tư vào đào tạo, chuyển đổi số và quản trị nhân tài. Hải Phòng cần nhanh chóng thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành – liên vùng cùng với việc thành lập Hội đồng Điều phối Liên ngành – Liên vùng; xây dựng khung năng lực chuẩn, tổ chức đào tạo thực tiễn-hướng theo các dự án, và thiết lập cơ chế quản lý nguồn lực dựa trên dữ liệu để đảm bảo quản trị hiệu quả trong không gian hành chính thành phố Hải phòng mới.

Tài liệu tham khảo.

1/ Khung tham khảo cho năng lực số trong khu vực công - OECD. (The OECD Framework for Digital Talent and Skills in the Public Sector). (2020/2021). .

2/ Mô hình đào tạo công vụ quốc gia/địa phương (KIPA-Hàn Quốc). (Korea Institute of Public Administration. Public administration training & publications.)

www1.kipa.re.kr

3/ Tài liệu và chương trình đào tạo thực địa cho quản trị địa phương (mô hình JICA). (JICA. Governance and Local Government training materials).